Bir Yıldız Kaydı… Gördün mü?
Gözlüklerin üzerinden bakan bir çift hınzır göz…Dudağının kenarına asılıvermiş alaycı bir gülüş…Onca yaşına rağmen her gün gelip gittiği ve karikatürlerini çizdiği bir gazete…
Türk karikatürünün yıldızlarından biri geçtiğimiz günlerde kayıp gidiverdi. Yıllardır çalıştığı masası, kalemleri, sulu boyaları, özenle kesilmiş, üst üste konmuş çizilmeyi bekleyen kâğıtları öksüz kaldı. Pertev Ertün, karikatüristlerin, karikatür meraklılarının ve gazetecilerin “Pertev Amca’ları“ bu dünyayı terk etti.
Ertün, 1922’de Eskişehir’de doğdu. İlkokulu bitirdikten sonra babasının görevi nedeniyle Ankara’ya gitti, ortaokul ve lise eğitimini orada tamamladı. Lise yıllarında karikatüre ilgi duyan Ertün’ün ilk karikatürü Necmi Rıza Ayça’ nın desteği ile haftalık mizah dergisi Şaka’da yayımlandı. 1948-49 yıllarında gazeteci arkadaşı Ruşen Mamuh ve Kocatepe Gazetesi’nin sahibi Faruk Şükrü Yersel’i de kadrosunda bulunduran, İstanbul’da hazırlanan siyasi halk gazetesi Karadayı’nın kapak ve iç sayfa karikatürlerini çizdi.
Eskişehir’de 1955 yılında Sakarya ve Demokrat Anadolu gazetelerinde karikatürleri yayımlandı. 60’lı yıllarda Yılmaz Büyükerşen ve Beytullah Heper ile birlikte karikatür sergileri açtı. 1965 ve sonraki yıllarda T.C.D.D. ve Ankara Orman Genel Müdürlüğü’nün afiş ve broşürlerini hazırladı. Orman Bakanlığı’nın açtığı “Orman” konulu afiş yarışmasında birinciliğe layık görüldü.
1953 yılında, Yılmaz Büyükerşen ve Beytullah Heper ile birlikte Saksağan mizah dergisini çıkardı. Haftalık olarak yayınlanan bu gazete iki yıla yakın düzenli olarak çıktı.
1980 yılında İstanbul’a tekrar gitti ve Bab-ı Ali’de bir grafik atölyesinde çalıştı, bu sırada çocuk kitapları için kapak karikatürleri yaptı, Çarşaf mizah dergisinde de karikatürleri yayımlandı.
1996 yılında Pertev’den Çizgiler adlı karikatür albümü yayınlandı.
Eskişehir Gazeteciler Cemiyeti kurucularından olan Pertev Ertün’e değişik yıllarda gazetecilik başarı ödülleri verildi.
Pertev Amca, neredeyse yaşamının son günlerine dek bıkmadan usanmadan karikatürler çizdi. Karikatürlerinde toplumsal sorunlara parmak bastı ve her karikatüristte olduğu gibi hep muhalif oldu. Karikatür Onun için hep önemli oldu.
Şöyle diyor karikatür için: “Karikatür, çizgilerle, olabildiğince yalın çizgilerle, bir olayı, konuyu aydınlatma sanatıdır. Karikatürde çizgiler bir ortam anlatır. Bu ortam politik veya sosyal bir ortam olabilir. Tek bir çizgi bin kelimeye bedeldir. Gün gelir bir karikatür bir devleti, bir siyasi görüşü sallar. Osmanlı’da Cem’in çizdiği karikatürler o yüzden değerlidir ve anlamlıdır.”
Ertün’ün karikatür anlayışı Ankara’da dönemin Halkevleri’nde şekillenmiştir. Halkevlerindeki bir sergi Pertev Ertün’ü derinden derine etkilemiş. “Sergi Ramiz (Gökçe), Ratip Tahir (Burak) ve Cemal Nadir sergisiydi, onların karikatürlerini bir şekerleme dükkânının vitrinini seyreder gibi seyrederdim. O zamanlar Halkevleri kültür yuvalarıydı. Halkevlerini kapatanlar gün görmesinler…” diyor.
Pertev Ertün, İstan-bul’da yaşamak yerine Eskişehir’de yaşamayı tercih etmiş. Burada bir çok çırak da yetiştirmiş. “Ben Bab-ı Ali’de de çalıştım. Ancak Eskişehir’de aldığım tadı başka yerde alamadım…Eskişehir Türk Karikatürü’ne çok şeyler katmıştır. Çok sayıda karikatürist yetiştirmiştir…” diyor. O hep Eskişehirli oldu, Eskişehir’i yaşadı ve yaşattı. Eskişehir’de çizdi, Eskişehir’i çizdi.
Pertev Ertün’ün sözleriyle bitirelim yazımızı. “Karikatür basının ve dünyanın tuzu biberidir. O tat verir, yol gösterir. Gün gelir toparlayıcı olur. Gün gelir susturur…”
Pertev Ertün bir yıldızdı, kaydı ve gitti…Ancak yok olmadı…Şimdi muhtemelen yukarıdan bir yerlerden dudağının kenarına asılıvermiş alaycı gülüşü ve o pırıl pırıl bakışlarıyla bizleri gözlüyor…Söyleyecek fazla bir söz yok..Boşluğu doldurulamayacak Pertev Amca’nın. Ozan’ın dediği gibi “Her ölüm erken ölümdür…” Işıklar içinde yat…
Doç. Dr. Ertuğrul Algan
(2 Oylar)
